Verslag studiedag "Honger en dorst tijdens WOI en daarna" - 6 december 2013

Ook tijdens deze editie van Agribex heeft het Vlaams Ruraal Netwerk een studiedag georganiseerd, dit keer onder de titel ‘Honger en dorst tijdens WO I en daarna’. Het zal u waarschijnlijk niet ontgaan zijn dat weldra de herdenkingsplechtigheden starten van 100 jaar Groote Oorlog. En zoals steeds in tijden van oorlog was voedsel ook tijdens WO I een belangrijk thema.

Tijdens deze studiedag zijn we – letterlijk en figuurlijk – in het verleden gaan graven, om te kijken hoe het gesteld was met de voedselvoorziening tijdens en rond WO I.

De eerste spreker was Joris Relaes van het kabinet van minister-president Kris Peeters. Hij gaf ons inzicht in landbouw en voeding in verleden, heden en toekomst. Bij dit overzicht gaf hij een aantal parallellen aan die 100 jaar geleden speelden in de landbouw, en nu opnieuw aan de orde zijn. Na WO I volgde een globaliseringsgolf, waardoor grote hongersnood in West-Europa kon vermeden worden. Maar de positie van de landbouw verslechterde wel, als gevolg van de dalende afzetprijzen, en stijgende invoer. De landbouwsector heeft echter een groot aanpassingsvermogen en een grote veerkracht getoond. Ook nu zien we opnieuw dat landbouwers zich moeten aanpassen aan gewijzigde omstandigheden, zoals de WTO-globalisering. En ook nu tonen zij zich zeer veerkrachtig. Een andere parallel is dat er een groot verschil bestond en opnieuw bestaat in inkomen tussen landbouwbedrijven onderling. In elk geval probeert de overheid de landbouwers nu zo goed mogelijk te helpen om zich aan te passen aan de nieuwe situatie, door innovatieve initiatieven te ondersteunen.

Anton Ervynck van het Agentschap Onroerend Erfgoed nam met ons een kijkje in een beerput... Omdat er geen goeie contexten zijn voor onderzoek naar voedselresten in de frontzone, werd op zoek gegaan naar andere mogelijke vindplaatsen. Zo kwam Anton terecht in een huis in Aalst, waarvan de inhoud vermoedelijk dateert van het jaar 1917. Wat bij het onderzoek naar boven kwam waren vooral mosselschelpen, resten van kleine vissen, van garnalen en van runderen, en resten van één konijn en één kip. De conclusie van Anton was dan ook dat er weinig vlees werd geconsumeerd, maar dat er vooral een divers aanbod was van zeevis uit de kuststreek, wat toch wel opmerkelijk is.

Vervolgens belichtte Giselle Nath van de Universiteit Gent wat de honger, en de daarmee gepaard gaande conflicten, veroorzaakte in de maatschappij. De honger was heel nijpend en leidde tot dramatische situaties. Maar dit gold niet voor iedereen, de burgerij was immers nog steeds kapitaalkrachtig en kon zich bevoorraden op de zwarte markt. Meer zelfs, ook bij de burgerij was er onvrede omdat zij bijvoorbeeld vonden dat hulpverlening mensen lui maakte. Daarnaast was er ook haat tegen de landbouwers. Tijd voor de politiek om een antwoord proberen te bieden op de spanningen, waarbij de sociale politiek werd gezien als een beheersingsstrategie. Naast de politieke acties, was er ook lokale solidariteit en werden er coöperatieve initiatieven genomen. Dit laatste kan volgens Giselle ook een inspiratie zijn voor de landbouwers vandaag.

Een nieuw perspectief, namelijk voedingsadviezen en kooktips tijdens WO I, werd ons aangereikt door Brecht Demasure van het CAG en Yves Segers van het ICAG en de KULeuven. Van deze heren kwamen we te weten dat er heel wat culinaire brochures, kookboekjes, doktersadviezen, … werden verspreid tijdens WO I. Door de voedselschaarste probeerde men een zuinige, goedkope en smakelijke keuken te promoten, voornamelijk gebaseerd op aardappelen en groenten. Deze brochures en tips werden opgemaakt door heel verschillende organisaties en personen. Daarnaast werden er ook spreekbeurten en kookdemonstraties gehouden. Verschillende tips en stellingen werden de wereld ingestuurd. Zo stelde men dat het beter was trager te eten, en werd zelfs het volgende verkondigd: ‘honger is de beste saus’. Niet meteen waar de hongerlijdende bevolking op zat te wachten…

Als laatste spreker nam Jules Van Liefferinge, secretaris-generaal van het Departement Landbouw en Visserij, het woord. Hij kaderde de bijdrage van het Beleidsdomein Landbouw en Visserij aan de herdenking van WO I. Het Beleidsdomein wil namelijk samen met het Interfacultair Centrum voor Agrarische Geschiedenis (ICAG) van de KULeuven een programma realiseren rond de ‘Groote Oorlog’, n.a.v. het initiatief van de Vlaamse regering. Samen met het ICAG zal het Beleidsdomein een aantal activiteiten organiseren waarbij de evolutie van de landbouw- en zeevisserijsector tijdens WO I centraal staat. Dit onder andere ook om te proberen het besef van het belang van voedselvoorziening in precaire tijden over te brengen op de bevolking van vandaag. Want ook vandaag staat voedselbezorgdheid stilaan opnieuw op de agenda.

Na een studiedag over honger en dorst voelde de afsluitende receptie misschien wat raar, maar het was toch een gezellig moment waarop nog verder werd ingegaan op de zaken die door de sprekers werden vermeld. We kunnen dan ook niet anders dan besluiten dat het een zeer interessante en leerrijke voormiddag was!

 

Meer informatie:

Presentaties:

 

Foto's: