Verslag "Multifunctionaliteit en regionale identiteit als paradigma’s voor een duurzame competitieve landbouw" - 22 maart 2011

Verslag contactforum 22 maart 2011

In januari 2010 woonde het Vlaams Ruraal Netwerk reeds een symposium bij over alternatieve financiering van landschapsontwikkeling (georganiseerd door de Vlaamse Landmaatschappij en Universiteit Gent). Toen werd het MUSICAL project in de kijker gezet. Het acroniem MUSICAL staat voor “Multifunctionaliteit en regionale identiteit als paradigma’s voor een duurzame competitieve landbouw.

Ruim één jaar later werden de resultaten gepresenteerd van het onderzoeksproject: de relatie tussen regionale identiteit en regionale ontwikkeling, de rol die de landbouwer hierin kan spelen en economische effecten van een agrarische regionale identiteit. Prof. Jan Douwe van der Ploeg (Wageningen Universiteit in Nederland) gaf als aanvulling een uiteenzetting over ‘landbouw als partner binnen streekontwikkeling’.

Na een verwelkoming en introductie van het MUSICAL project door prof. Guido Van Huylenbroeck (Universiteit Gent) was het zover: de resultaten van het project werden voorgesteld. Nick Schuermans van de Katholieke Universiteit Leuven beet de spits af. Hij had het over de relatie tussen de regionale identiteit en regionale ontwikkeling. Dit heeft hij onderzocht aan de hand van 8 case studies (zes in België en twee buiten België). De thema’s werden opgedeeld in zeven delen. Zo kwamen we te weten dat streekidentiteit en regional branding sterk afhankelijk is van natuurlijke-, culturele- en landbouwkarakteristieken. Dit kan zowel positief als negatief zijn. Een concreet voorbeeld: Haspengouw staat bekend voor de vele fruitboomgaarden. Dit zorgt ervoor dat er vele fietsroutes gelegen zijn langs de fruitboomgaarden en dus positief is voor het toerisme in de streek. Helaas is er ook een negatieve zijde aan het verhaal: vele mensen plukken het fruit en ontdoen zich van hun afval langs de fietsroutes.

Lies Messely (Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek) vulde deze presentatie aan door de mogelijkheden te bespreken om een identiteits-gebaseerde regionaal ontwikkelingsproces op te bouwen, waarbij het belangrijk is om te denken vanuit de lokale context. Daarbij moet ook zeker gekeken worden naar onder andere samenwerking met andere regio’s, maar ook binnen dezelfde regio.

Evy Mettepenningen (Universiteit Gent) had het dan op haar beurt over de rol van de landbouwer in regionale ontwikkeling. Onder andere de betrekking van landbouwers in regionale ontwikkeling bij landschapsbeheer werd bekeken vanuit de visie van de organisaties en van de landbouwers. Zo kwamen we te weten dat boeren pro zijn omwille van bv extra inkomen, maar contra omwille van de moeilijkheid om het te combineren met hun hoofdtaak. Mogelijke voorgestelde oplossingen zijn: praktische aspect verminder (papierwerk etc.), concurrentie vermijden, vertrouwen creëren, …

Valerie Vandermeulen (Universiteit Gent) mocht ons als laatste spreker voor de pauze toelichten, en dit over de economische voordelen van regionale identiteit. Hierbij onthouden we dat opnieuw het streekgevoel een belangrijke rol speelt: in het Meetjesland, met een minder bekende streekidentiteit, koopt 57% streekproducten op een landbouwbedrijf, terwijl dat in Haspengouw 81% is. Ook kunnen we besluiten dat de economische impact ook sterk afhangt van het type landschap dat gecreëerd is.

Na de pauze was het de beurt aan Prof. Jan Douwe van der Ploeg. Hij gaf voorbeelden van Nederland, maar ook van Italië, namelijk Umbria. Ook daar kwam duidelijk naar voor dat lokale kennis zeer cruciaal is. In Umbria heerst een zeer lokale keten: alle actoren, gaande van landbouwer tot afnemer, zijn zeer dicht bij elkaar gelegen. Ook het sociaal kapitaal (door multifunctionele landbouw) is zeer belangrijk. Daardoor is de leefbaarheid in Italië ook relatief groot.

Volgens hem is het zeker mogelijk om van een landbouwer een partner te maken bij streekontwikkeling, maar hiervoor zijn inspanning noodzakelijk.

Daarna volgde nog een algemeen debat over het onderwerp “Streekontwikkeling in een plattelandscontext”, geleid door Prof. Joost Dessein (ILVO).

Hier stonden vijf vragen centraal:
- Identiteit als basis voor regionale ontwikkeling
- Rol van beleidsmakers
- Lokale samenwerking en medewerking
- Rol van de landbouwsector
- Financiering identiteits-gebaseerde regionale ontwikkeling

Hieruit namen we onder andere mee dat er vooreerst een wil tot samenwerking móet zijn. Samenwerking en afstemming is ook zeer belangrijk, maar de voeling met de regio is van even groot belang.

Meer info:
- Samenvatting MUSICAL project (.pdf 74.57 KB)
- Brochure contactforum (.pdf 1.1 MB)
Rapport MUSICAL (.pdf 873.61 KB)