VLIF-steun voor agroforestry: “De stap naar agroforestry was niet zo heel groot omdat we sowieso al heel veel werken met beheerovereenkomsten.”

Landbouwer Dirk Michiels legde een boslandbouwsysteem aan en plantte 330 fruitbomen op zijn biologisch pluimveebedrijf in Halen. De bomen zijn nu nog jong, maar nog even en ze zorgen voor schaduw en beschutting voor de kippen. Want biologische kippen horen te scharrelen in de buitenlucht en Dirk kreeg er een knap openluchtkantoor bij waar hij ons graag in rondleidt.

Dirk (46) woont al zijn hele leven op deze boerderij, werkte mee met zijn ouders-landbouwers maar zette pas twee jaar geleden de stap om het bedrijf helemaal over te nemen. Hij studeerde scheikunde en ging aan de slag in de chemiesector. Dirk bleef zijn ouders helpen op het landbouwbedrijf en in 2009 richtte hij samen met zijn vader een vennootschap op. “En op een gegeven moment had ik het allemaal gezien en gehad en koos ik volledig voor een onzeker zelfstandigenstatuut, en dan nog in de landbouwsector”, lacht Dirk. “Maar ik kende het klappen van de zweep en ik heb nog geen seconde spijt gehad van mijn beslissing.” Dirk is terecht trots op zijn kantoor in openlucht.

Initieel was dit familiebedrijf een rundveebedrijf Belgisch Witblauw, gecombineerd met akkerbouw. Dirk: “En toen heel de vleesmarkt ineen stuikte, zijn we op zoek gegaan naar aan alternatief. Na een tijdje tuinbouw gedaan te hebben, kozen mijn ouders er dan voor om kippen te kweken. Maar om mee te kunnen met de grote industriële spelers op de markt, werden op den duur onze stallen te klein. Voor bio zijn ze wel geschikt. En er ligt grond langs de stallen wat een vereiste is om bio-kippen te kweken want die moeten uitloop hebben.” De boerderij heeft nu twee kippenstallen en is een van de zes grotere leveranciers in Vlaanderen van biokippenvlees.

Beschutting voor de kippen

En het zijn net die kippen die Dirk naar agroforestry (boslandbouw) geleid hebben. “Er werd me aangeraden om voor een beschutting te zorgen voor de kippen op de uitloop. Omdat we in de fruitstreek zitten, was de keuze snel gemaakt. En het was iemand van de Boomgaardenstichting die me wees op de voordelen van agroforestry. Om de financiële druk van de aankoop wat draaglijk te maken, spreidde ik de aanplant van de 330 hoogstamfruitbomen (appel, peer, pruim) over drie jaar. We zijn gestart in het najaar van 2016 en eind 2018 stonden ze allemaal in de grond”, zegt Dirk trots. Landbouwers die een boslandbouwsysteem aanleggen, kunnen een gedeeltelijke terugbetaling (tot maximum 80%) ontvangen voor de aanplant van hun bomen.

“Het is nu eerst zien dat de bomen groot worden, maar daarna weet ik nog niet wat er op mij af gaat komen. Tussen de bomen groeit nu grasklaver, en die oogst gaat naar een collega-biogeitenboer uit de regio. Maar van de bomen zelf heb ik nu nog geen opbrengst. De stap naar agroforestry was niet zo heel groot omdat we sowieso al heel veel werken met beheerovereenkomsten. Op ongeveer de helft van mijn percelen (16ha) loopt namelijk een beheerovereenkomst (bloemen-, gras- en faunastroken). En omdat ik op zoek was naar beschutting voor de kippen en ik in aanmerking kwam voor agroforestry, was de stap snel gezet.” 

Natuur in evenwicht

“Je verliest natuurlijk wel een bepaalde oppervlakte door de bomen en op dit moment krijg ik van de bomen nog niet zoveel terug, maar mettertijd komt dat wel. Ik merk nu al wel dat er veel meer insecten zijn en dat de kringloop meer in evenwicht is. En financieel brengt dit totaalconcept me nu al op want de opbrengst die ik krijg van het biovlees komt door de uitloop want dat is verplicht. Dan heb je nog de teelt die je kan oogsten (grasklaver, vorig jaar waren er vier sneden) en mettertijd heb ik dan wellicht nog een opbrengst van het fruit. Het financiële plaatje is nog niet volledig gekend, maar op dit moment ben ik best al tevreden.” Of Dirk agroforestry zou aanraden aan collega’s? “Op dit moment heb ik er nog geen meerwaarde van die zich vertaalt in cijfers. Maar je hebt de biodiversiteit en de nuttige insecten nodig. Het is een hele wisselwerking die nu in gang begint te komen en je ziet meer vogels. Al voel je het niet meteen in de portemonnee, voor de natuur is het wel goed én je wordt er happy van.”

1,4 ha bloemetjes

“Op een biobedrijf moet je de natuur zijn gang laten gaan, observeren en daar op inspelen. Ik weet ook niet wat die grasklaver gaat doen over enkele jaren. Misschien is het dan wel een optie om tussen de bomen schapen te laten grazen. Vandaar dat ik nu al drie palen rond iedere boom gezet heb. Dan hoef ik er enkel nog schapendraad rond te wikkelen”, legt Dirk uit. “Voor mij is het ook belangrijk dat dit bedrijf handelbaar blijft omdat ik het alleen run. Mijn vader van 76 helpt nu nog actief mee, maar dat gaat zo niet blijven en dan is het belangrijk dat ik dit alleen kan blijven bolwerken. Vandaar dat ik ook wil blijven inzetten op beheerovereenkomsten.” Dirk en zijn ouders doen al 15 jaar aan beheerovereenkomsten en intussen staan er 1,4 ha aan bloemetjes.

In de regio is Dirk de enige landbouwer die omschakelt naar bio. Over twee jaar is het bedrijf volledig bio, de laatste akkerbouwpercelen zijn nu aangemeld voor omschakeling. Maar Dirk heeft nooit getwijfeld. “Doordat ik in de chemiesector gewerkt heb, weet ik goed wat er op de markt komt van actieve componenten. Ik weet ook dat er over een aantal jaren -terecht- helemaal geen pesticiden meer gebruikt zullen mogen worden en dan wordt alles sowieso opnieuw bio, net zoals 50 à 60 jaar geleden. Al die vreemde stoffen, hoe klein ze ook zijn, ze horen niet thuis in ons milieu. Ik geloof heel hard in de positieve effecten van de biodiversiteit, de insecten gaan voor een natuurlijke bescherming zorgen van mijn biologische teelten. Het is een brede basis voor de natuur. In 2020 ben je niet zomaar een landbouwer, je bent echt een landschapsbeheerder.”

Toekomst

Als Dirk naar de toekomst kijkt, kiest hij er bewust voor om kleinschalig te blijven en niet te gaan voor gangbare teelten als maïs, graan of suikerbieten. “De prijzen worden gedomineerd door de wereldmarkt en daar is België te klein voor. Ik kies ervoor om nichemarkten op te zoeken, om me te specialiseren in dingen die nog niet veel anderen doen. Grasklaver is daar een mooi voorbeeld van en ik ben zeker van mijn afzet. Ik wil ook voldoende diversifiëren en niet op één paard mikken. Nu heb ik de kippen, de beheerovereenkomsten, de agroforestry en nog wat akkerbouw. Allemaal verschillende bronnen van inkomsten, wat toch een bepaalde rust geeft. En misschien wil ik ook nog wel eens iets exotisch proberen zoals quinoa of soya.”

De nieuwe inschrijfperiode voor boslandbouw start in de zomer, en loopt tot en met 18 september 2020.

Op de website van het Departement Landbouw en Visserij vindt u meer uitleg over de agroforestry en bio

Op de website van de Vlaamse Landmaatschappij vindt u meer uitleg over beheerovereenkomsten.

Perceel van de landbouwer waar aan agroforestry gedaan wordt