LEADER in beeld: als rioolwater de maïs redt

In Kinrooi krijgt een akker een ondergronds buizenstelsel om er gezuiverd rioolwater door te jagen voor irrigatie. Omgekeerde drainage, zeg maar. 'In plaats van noodoplossingen werken we beter structurele ingrepen uit.' In een sneltempo graaft één machine een sleuf, de buizen gaan erin en een tractor gooit de boel weer dicht. Landbouwer Frank Bongers en zijn dochter Annick, die samen in het familiebedrijf zitten, kijken goedkeurend toe. Hun akker van vijf hectare langs de Susenweg in Kinrooi (Limburg) krijgt een ondergronds buizenstelsel dat tijdens het groeiseizoen zijn maïs van water zal voorzien. Dat water heeft een opmerkelijke oorsprong: het is gezuiverd afvalwater. Vandaag loopt het nog van de zuiveringsinstallatie de Abeek in. Het stroomt dan naar de Maas en zo naar de Noordzee. Zonde, want dan is het niet meer voorhanden in tijden van schaarste. Dit irrigatieproject probeert het water een andere richting uit te sturen, naar de aangrenzende akker.

Het gaat om een proefproject, een primeur voor Vlaanderen, betaald met Limburgs, Vlaams en Europees geld. Aquafin, de Bodemkundige Dienst van België, Boerennatuur en de VUB hebben er hun schouders onder gezet. Het loopt tot februari 2023.

Kringloopgebruik

We spreken hier over subirrigatie, of ondergrondse irrigatie. Langs buizen wordt het water op zo'n meter diepte in de bodem ingebracht. De bedoeling: in de droge periodes geen water meer moeten sproeien- 'beregenen' in landbouwjargon. Per uur zou het irrigatiesysteem met minimaal 30 kubieke meter gevoed kunnen worden. Landbouwers konden al gezuiverd afvalwater gebruiken, maar moesten het met grote tonnen aan het zuiveringsstation ophalen. 'Dat was niet erg efficiënt', zegt Tom Coussement van de Bodemkundige Dienst. Deze Kinrooise plek werd uitgekozen omdat er zowel hoogwaardig gezuiverd afvalwater ('effluent') beschikbaar is als een geschikte akker. Aquafin, de beheerder van de rioolwaterzuiveringsinstallaties in Vlaanderen, bekijkt hoeveel van de zowat 300 installaties in aanmerking komen voor irrigatie met effluent. Samen produceren ze jaarlijks zowat 800 miljoen kubieke meter water. Het potentieel is dus groot.

Het project komt niets te vroeg. De afgelopen jaren kregen we te kampen met periodes van intense droogte. De neerslagarme maand april belooft weinig goeds, nu we alweer met (te) lage grondwaterreserves uit de winter zijn gekomen. 'In plaats van ieder jaar met noodoplossingen te komen, werken we beter structurele ingrepen voor de lange termijn uit', oordeelt professor Marijke Huysmans, grondwaterspecialist van de VUB. Dit project beantwoordt daar volgens haar aan aan. Het zet in op een kringloopgebruik van water en op een verhoging van het grondwaterpeil.

Nog meer akkers met een buizenstelsel uitrusten is niet zo vergezocht als het lijkt. Veel velden hebben al een buizennetwerk om te draineren, om overtollig water weg te laten vloeien. Diezelfde buizen kunnen ook voor het omgekeerde gebruikt worden, om water aan te voeren. Als dat lukt met de eenvoudige werking van de zwaartekracht, is er geen dure energie voor nodig.

Zo'n buizenstelsel laten leggen is wel duur, reken op zeker 2.500 euro per hectare. Maar beregenen kost ook veel geld: tot 150 euro per hectare, per beurt. Bongers moest er vorig jaar een achttal keren zijn toevlucht toe nemen. 'Dergelijke ingrepen zijn vandaag altijd onrendabel, omdat water zo goedkoop is', zegt Huysmans. 'Maar dat verandert op de dag dat je zonder water zit.'

Vies!

De VUB volgt het project wetenschappelijk op, omdat er nog veel vragen te beantwoorden zijn. Zoals: hoeveel water is er nodig? Of: zal de irrigatie het grondwater in de buurt beïnvloeden? Er is al een jaar vooraf gemeten en doctoraatsstudente Annabel Vaessens komt nog geregeld ter plekke om verdere stalen te nemen. Zij houdt in de gaten hoe hoog het grondwaterpeil staat, en hoeveel schadelijke dingen erin zitten, zoals bacteriën, metalen of hormoonverstoorders en hoe die zich verspreiden. Voor u 'vies!' roept: in de Westhoek wordt gezuiverd afvalwater gebruikt om er kraantjeswater van te maken. Daar komt extra zuivering aan te pas. Hier, aan de andere kant van Vlaanderen, ligt het anders. Voor irrigatie van landbouw is geen drinkwaterkwaliteit nodig. 

Communicatiewetenschappers zullen nagaan hoe de consument aankijkt tegen voedsel dat geteeld is met gezuiverd afvalwater. 'Willen mensen het opeten?', vraagt Huysmans zich af. 'En zal iemand met smetvrees er anders op reageren dan een milieubewust iemand?'

Een ander aandachtspunt is het waterpeil in de waterloop waarin normaal geloosd wordt. Sommige beken en rivieren hebben op droge momenten weinig andere bronnen dan gezuiverd afvalwater. Dat gaat alvast voor de Abeek niet op.

Frank Bongers wordt vergoed om zijn akker proefterrein te laten zijn. Maar daarvoor doet hij het niet, hij gelooft in het proefproject. 'De droogte van de vorige jaren heeft pijn gedaan. Vorig jaar was het zo droog dat ik voor het zaaien moest beregenen, anders zou de maïs niet eens kiemen. Dit soort ingrepen zie ik als een voorbereiding op de toekomst. Als dit werkt, zit ik goed.'

Bron: De Standaard, 27 april 2021